Podstawowa literatura
genealogiczno-heraldyczna
dotycząca historii Polski

 

·         Album armorum nobilium Regni Poloniae XV-XVII saec. Herby nobilitacji i indygenatów XV-XVIII w., opr. B. Trelińska, Lublin 2001
Chronologiczne zestawienie osób nobilitowanych w czasach I Rzeczypospolitej (1419-1794). W sumie 2595 nazwisk z krótkimi notami o okolicznościach nobilitacji i zachowanym materiale źródłowym.

·         Boniecki A., Herbarz polski, cz. 1: Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich, t. 1-16, Warszawa 1899-1913.

·         Dunin-Borkowski Jerzy Sewer, hr., Spis nazwisk szlachty polskiej, Lwów 1887 [reprint Warszawa 1997, Oficyna Wydawnicza "Jasieńczyk"].
Powstały w II poł. XIX w. alfabetyczny wykaz nazwisk polskich rodzin szlacheckich uzupełniony informacją o herbie, głównej siedzibie rodu, najstarszej znanej dacie związanej z historią rodziny lub dacie wymarcia rodu.

·         Dworzaczek Włodzimierz, Genealogia, t. 1-2, Warszawa 1959.
Lektura obowiązkowa; t. 1: Podręcznik genealogii dla profesjonalnych historyków. Przedstawiona tutaj metodologia i konwencja prezentacji badań genealogicznych przyjęte zostały w Polsce za obowiązującą normę. Zawiera ponadto obszerną bibliografię dotyczącą genealogii polskiej i obcej; t. 2: Bogaty zbiór tablic genealogicznych polskich i zagranicznych domów panujących oraz najważniejszych rodów magnackich polskich i litewskich.

·         Gorzyński Sławomir, Kochanowski Jerzy, Herby Szlachty Polskiej, Warszawa, 1992
Omówienie 143 najbardziej najważniejszych polskich rodów szlacheckich i ich herbów.

·         Jasiewicz Krzysztof , Lista strat ziemiaństwa polskiego 1939-1956, Warszawa 1995.
Alfabetyczny wykaz ziemian polskich wymordowanych w latach 1939-1956 zawierający informacje o urodzeniu, rodzicach, wykształceniu, aktywności publicznej, służbie wojskowej, rodzinie, majątku, okolicznościach śmierci i źródłach.

·         Jasiewicz Krzysztof , Lista strat ziemiaństwa polskiego 1939-1956. Uzupełnienia, Warszawa 1995.
Uzupełnienia ww. książki. Zawiera obszerną bibliografię i indeks osób występujących w obu tomach.

·         Kapica Milewski Ignacy, Herbarz..., Kraków 1870.

·         Konarski Szymon, Armorialde la noblesse polonaise titrée , Paris 1958.
Wykaz wszystkich polskich rodzin utytułowanych, które przetrwały do XIX w. Wraz z informacjami o okolicznościach otrzymania tytułów.

·         Konarski Szymon, O heraldyce i heraldycznym snobizmie, Paryż 1967.
Porusza różne aspekty polskiego snobizmu heraldycznego. Zawiera m.in. wykaz rodzin i osób posługujących się fałszywymi tytułami arystokratycznymi.

·         Konarski Szymon, Szlachta kalwińska w Polsce, Warszawa 1938 [reprint Warszawa 1992, Wydawnictwo Naukowe "Semper"].
Powstały w latach 30. XX w. "herbarz szlachty ewangelickiej" - ułożony alfabetycznie wykaz szlacheckich rodzin kalwińskich - zawiera dotyczące ich wypisy z ksiąg metrykalnych ponad 50. zborów ewangelicko-reformowanych z czasów I Rzeczypospolitej. Opracowanie bezcenne, gdyż większość wykorzystanych tu materiałów źródłowych została zniszczona podczas II wojny światowej.

·         Kossakowski S. K., Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich z przypisami Juliana Błeszczyńskiego, t. 1-3, Warszawa 1859-1872.

·         Lepszy Leonard, Złotnictwo w Polsce, Kraków 1933 [reprint Warszawa 1991, Wydawnictwo Delikon].
Zawiera geograficzno-alfabetyczne wykazy złotników działających na terenie Rzeczypospolitej uzupełnione informacjami o okresach ich działalności, a niekiedy również danymi na temat członków najbliższej rodziny.

·         Nakenda Trepka Walerian, Liber generationis plebanorum ("Liber chamorum" ), opr. Rafał Leszczyński, Wrocław 1995.
Powstały w I poł. XVII w. "herbarz plebejski" - ułożony alfabetycznie wykaz osób pochodzenia plebejskiego podszywających się pod szlachtę. Podaje informacje o faktycznym pochodzeniu i charakterystykę osoby.

·         Niesiecki Kaspar, Herbarz polski, t. 1-10, wyd. J. N. Bobrowicz, Leipzig 1839-1846 [reprint Warszawa 1988].
Pierwsze krytyczne wydawnictwo heraldyczne w Polsce. Ukazało się pierwotnie w latach 1723-43 pod tytułem Korona polska. Herby i familie rycerskie. W przypadkach drobnej szlachty, z braku wiarygodnych danych, często nie podaje informacji o herbie.

·         Ostrowski Juliusza hr., Księga Herbowa Rodów Polskich, z. 1-19, 1897-1906 [reprint Wydawnictwo Heroldium].
Publikacja nazywana niekiedy polską rolą herbową. Składa się z części zawierającej ryciny herbów (ok. 3700 rycin) oraz z części opisowej od hasła Abdank do Sylm.

·         Paprocki Bartosz, Herbarz rycerstwa polskiego, wyd. K. J. Turowski, Kraków 1858 [reprint].
Pierwszy polski herbarz (1584). Niewielka wartość praktyczna, ale wielka literacka.

·         Polska encyklopedia szlachecka, t. 1-12, Warszawa 1935-1938 [reprint Warszawa 1994, Oficyna Wydawnicza "Jasieńczyk"].
Zalecana daleko idąca ostrożność. Przykład snobistycznego podejścia do genealogii z lat 30. XX w., kiedy to nie wypadało pochodzić z gminu. Zawiera wiele nieścisłości i przekłamań.

·         Prinke Rafał T., Sikorski Andrzej, Królewska krew. Polscy potomkowie Piastów i innych dynastii panujących, Poznań 1997.
Książka poświęcona polskim potomkom monarchów europejskich pochodzących od Wacława ks. raciborskiego, Zwinisławy ks. pomorsko-gdańskiej i Juliany ks. twerskiej. Małżeństwa tych książąt są "furtkami" łączącymi ich potomków, których listę autorzy ustalili do połowy XVII w. z ich przodkami z rodów Piastów, Merowingów itp. Zawiera wykazy oraz indeksy przodków i potomków.

·         Rietstap Johannes Baptist, Armorial général précédé d'un dictionnaire des termes du blason, Paris1903-1912; London 1967.
Wykaz tysięcy rodzin szlacheckich i mieszczańskich z Europy wraz z opisami ich herbów. Wydanie z 1967 zawiera suplementy i dodatkowo 6. tomów ilustracji.

·         Stupnicki Hipolit, Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów , t.1-3, 1855.
Suplement do herbarza Niesieckiego.

·         Szeliga-Żernicki, Der Polnische Adel, t. 1-2, Hamburg 1900.
Najpełniejsza kompilacja pomocna w identyfikacji rodzin szlacheckich.

·         Szymański Józef, Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego, Warszawa 1993.
Bogato ilustrowany alfabetyczny wykaz polskich herbów rycerskich podający informacje o wariantach nazwy, zwołaniu, opis herbu i jego odmian, informację o pierwszej wzmiance, wykazy źródeł, ikonografii i dotyczącej go literatury heraldycznej. Zawiera obszerny wstęp z informacjami na temat polskiej terminologii heraldycznej w średniowieczu, źródeł polskiej heraldyki i systematyki polskiej heraldyki rycerskiej.

·         Uruski Seweryn, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 1-15, Warszawa 1904-1917 [reprint Poznań, Wydawnictwo Heroldium].
Powstały w końcu XIX w. jeden z najobszerniejszych herbarzy polskich zawierający opis ok. 12 tys. rodzin, nie tylko szlacheckich, ale i niektórych mieszczańskich. Doprowadzony do nazwiska Rzyszko. Uwaga! - niektórym rodzinom przypisano tutaj błędne herby, jest to wynik powielenia błędnych ustaleń Heroldii Królestwa Polskiego. Tom 15 oraz Uzupełnienia ukazały się w latach trzydziestych. XX w.

·         Wittyg Wiktor, Nieznana szlachta polska i jej herby, Kraków 1908 [reprint Warszawa 1997, Oficyna Wydawnicza "Jasieńczyk"].

·         Wywody szlachectwa w Polsce XIV-XVII w., wyd. W. Semkowicz, "Rocznik Towarzystwa heraldycznego", t. 3: 1886.

·         Zielińska Teresa, Poczet polskich rodów arystokratycznych, Warszawa 1997.
Studium poświęcone kilkunastu polskim rodom arystokratycznym. Zawiera dzieje poszczególnych rodów, informacje o początkach kariery rodziny, podziałach na linie i gałęzie, biogramy najwybitniejszych przedstawicieli, bibliografie. Bogato ilustrowana.

·         Zielińska Teresa, Poczet polskich rodów arystokratycznych. Tablice genealogiczne, Warszawa 1997.
Uzupełniające wyżej omówioną książkę tablice genealogiczne (plus tarcze herbowe i mapki I Rzeczypospolitej).

·         Żychliński Teodor, Złota księga szlachty polskiej, t. 1-31, Poznań 1879-1908.
Zalecana daleko posunięta ostrożność. Publikacja ta roi się od błędów i fałszywych informacji.

 

 

© Rafał Degiel 1999-2002